Vaccins en virusvarianten

De werking van alle gebruikte vaccins worden nauwlettend opgevolgd, ook in functie van de varianten. Een variant ontstaat wanneer een virus verandert (mutatie). Op dit moment zijn er geen tekens dat de vaccins die wij gebruiken (Pfizer, Moderna, AstraZeneca en Janssen) niet beschermen tegen de nieuwe varianten van het virus, inclusief de delta-variant. Volgens huidige gegevens bieden deze vaccins nog steeds voldoende bescherming tegen ernstige covid-19 infectie, ziekenhuisopnames en overlijden. 

Experten wereldwijd maar ook in België houden de binnenstromende informatie goed in de gaten. Zo proberen we tijdig besluiten te nemen met de kennis die we op dat ogenblik hebben. Naarmate de epidemiologische situatie (besmettingen en ziekenhuisopnames e.d.) evolueert en er meer gegevens vrijkomen omtrent varianten en vaccins, wordt de situatie herbekeken in functie van de noden en mogelijkheden.  Vooral informatie over ernstige ziekte (ziekenhuisopname of overlijden) bij gevaccineerden is belangrijk om over de noodzaak van een extra vaccinatie te beslissen. Ernstige ziekte is namelijk de belangrijkste uitkomst waartegen we willen dat de vaccins beschermen. 

Momenteel is de meest voorkomende variant in België de delta-variant. Deze is dus verantwoordelijk voor de meerderheid van de corona-besmetting op dit ogenblik. De kans om besmet te worden (en dus positief te testen) na contact met de delta-variant is hoger dan bij de varianten van vroeger, ook als je gevaccineerd bent, maar vaccinatie biedt nog altijd meer dan 50% bescherming tegen infectie. Tot nu toe zijn er geen duidelijke aanwijzingen van onvoldoende bescherming van de gebruikte vaccins tegen ernstige ziekte in landen waar de delta-variant overheerst. Studies vinden nog steeds beschermingscijfers van 80-99% tegen ernstige ziekte, met weinig verschil tov metingen uit de periode toen de delta variant nog niet overheerste. Hierdoor wordt tot op heden geen bijkomende vaccinatie aangeraden voor mensen die al een volledig basisvaccinatieschema ontvangen hebben, namelijk 2 prikken Pfizer, Moderna, AstraZeneca, of 1 prik Janssen, behalve voor mensen met een sterk verzwakte immuniteit, die een extra dosis nodig hebben.  
Wil je hier meer over lezen? Interim public health considerations for the provision of additional COVID-19 vaccine doses (europa.eu) 

Hoe wordt onderzocht of de vaccins tegen nieuwe varianten beschermen?

Alle vaccins die we momenteel gebruiken zijn getest in klinische studies toen bijvoorbeeld de delta variant nog niet overheersend was. Nieuwe kennis over deze vaccins komt onder andere uit de real-life opvolging van doorbraakinfecties bij gevaccineerden, in de landen die deze vaccins gebruiken. Om sneller informatie te hebben, worden ook labo-studies uitgevoerd die vooral de aanwezigheid en de werkzaamheid van antistoffen bij gevaccineerden tegen de variant onderzoeken. De labo-studies en real-life gegevens komen echter niet altijd overeen, ook niet in het geval van de corona-vaccins. Daarom worden er niet onmiddellijk conclusies getrokken vanuit labo-studies. 

Beschermen de mRNA-vaccins van Pfizer en Moderna voldoende tegen de delta-variant?

De mRNA-vaccins zijn wereldwijd breed ingezet waardoor we veel real-life gegevens hebben over de bescherming van deze vaccins tegen de delta-variant. Er zijn gegevens dat deze vaccins minder bescherming bieden tegen besmetting en milde ziekte door de delta-variant dan tegen de voormalig overheersende alpha-variant. Studies tonen wel aan dat er een goede bescherming wordt geboden door het Pfizer en Moderna-vaccin tegen ernstige infectie door de delta-variant. (Lees meer hier: Pfizer, Bernal JL et al; Moderna, Puranik A et al

Beschermen de virale vectorvaccins van AstraZeneca en Janssen voldoende tegen de delta-variant? 

Op basis van de huidig beschikbare informatie gaan we er nog steeds van uit dat de twee virale vectorvaccins, AstraZeneca en Janssen, voldoende bescherming bieden tegen ernstige ziekte. Er zijn gegevens dat deze vaccins minder bescherming bieden tegen besmetting of milde ziekte door de delta-variant dan de voormalig overheersende alpha-variant. Ondanks dit zijn er tot nu toe  geen duidelijke aanwijzingen van onvoldoende bescherming van het AstraZeneca of Janssen-vaccin tegen ernstige ziekte in landen waar de delta-variant overheerst, en voor AstraZeneca zijn er studies die behoud van hoge bescherming tegen ernstige ziekte aantonen (Rosenberg ES et al).  Hierdoor wordt op dit moment geen bijkomende vaccinatie aangeraden voor mensen die gevaccineerd zijn met deze vaccins.  

Voor het AstraZeneca-vaccin zijn er real-life gegevens vanuit het Verenigd Koninkrijk en de Verenigde staten over doorbraakinfecties van de delta-variant bij AstraZeneca-gevaccineerden. Zo zien we uit verschillende studies dat het AstraZeneca-vaccin nog steeds hoge bescherming biedt tegen ernstige infecties vanwege de delta-variant. (Lees meer hier: Studie Bernal JL et al, Studie Public Health Scotland, Sheikh A et al

Nieuwe gegevens uit labo-studies met het Janssen-vaccin zijn te vinden op de pre-print server bioRxiv. Deze studies moeten nog worden geëvalueerd door onafhankelijke experts voorafgaand aan publicatie, interpretatie van de gegevens kan hierdoor nog wijzigen. Real-life gegevens van het Janssen-vaccin zijn nog niet beschikbaar. (Lees meer hier: Studie Jongeneelen M et al, Studie Barouch DH et al